Tips til nye reinsdyrjegerar
Vind, silhuett, kikring og korleis reinen trekkjer — det viktigaste å kunne fyrste sesongen.
Vinden avgjer alt
Reinen har svært god luktesans og luktar deg på fleire kilometers hald når vinden ber. Gå aldri med vinden i ryggen mot dyr du vil nærme deg — gå mot vinden eller på tvers av han.
Sjekk vinden ofte: kast litt tørt gras eller mose i lufta, eller sjå på kva veg fine strå og vatn krusar seg. Vinden i høgfjellet svingar med terrenget, særleg i skar og dalsøkk. Vind-chipen øvst på kartet i appen viser retninga akkurat no.
Ikkje gå mot horisonten
Ein jeger som teiknar seg mot himmelen blir sett på langt hald. Hald deg under rygg og kant, bruk søkk, steinar og knausar som dekning, og kryss høgder lågt og roleg.
Om dyra ser deg
Ser reinen deg, så stopp med ein gong og gjer deg liten — set deg ned eller legg deg flatt, og ikkje rør deg. Reinen er nysgjerrig og forstår ofte ikkje heilt kva det var; etter ei stund held flokken fram som før. Brå rørsle og oppreist menneskeform er det som utløyser flukt.
Bruk tid på ein topp
Den beste jakta byrjar ofte i ro: finn ein topp eller ein utsiktsplass med god oversikt, og bruk mykje tid med kikkerten. Søk systematisk — dalsøkk, snøfonner, vasskantar, ryggar — og sjå etter rørsle og lyse flekkar snarare enn heile dyr. Morgon og kveld er dyra oftast i rørsle.
Flokkar som er sette, kan du følgje ei god stund før du legg ein plan. Ein god plan er verd meir enn ein rask fot.
Å stille inn på flokken
Å «stille inn» (innstilling) er jegerord for sjølve tilnærminga: å kome seg usett frå der du oppdaga flokken og fram til ein plass innanfor sikkert skothald, med vinden mot deg og dekning i terrenget. Ein som «er i gang med å stille inn» har altså sett dyra, lagt ein plan og er på veg mot dei — og skal få vere i fred.
Innstillinga byrjar på toppen, med kikkerten: sjå kva veg dyra beiter eller trekkjer, kvar vinden kjem frå, og finn ei rute som held deg under horisonten og bak dekning heile vegen. Tenk på kvar flokken kjem til å vere når du er framme — ikkje kvar han er no.
Gå raskt der du er heilt skjult, sakte og lågt dei siste hundre metrane. Stopp ofte og sjå: har dyra flytta seg? Har nokon i flokken hovudet oppe og ser mot deg? Kom du fram til skotplassen utan at dyra veit om deg, har du gjort den vanskelegaste delen av jakta.
Mislukkast innstillinga — vinden snur, eller ei simle ser deg — så ta det med ro. Trekk deg tilbake, la flokken roe seg og prøv på nytt frå ein annan kant. Ein flokk som får springe utan å ha vore skoten på, stoppar ofte att etter ein kilometer eller to.
Reinen tek dei enklaste vegane
Reinen går som regel der det er lettast å gå: gjennom skar og lågpunkt, langs vatn og elvar, over snøfonner og breer der det er kjøleg og lite insekt. Flokkane brukar dei same trekkvegane år etter år. Observasjonane i Reinsmelding viser desse mønstera over tid — sjå på kvar det er meldt rein dei siste dagane, og tenk på kvar dei er på veg.
Tolmod, mat og klede
Reinsjakt er mykje venting og mykje gåing. Ha med nok mat og drikke, klede for kaldt og vått vêr sjølv om det er fint om morgonen, og ver budd på at ein god dag kan bli lang. Snu i tide om vêret slår om.
Kjenn dyra frå kvarandre
Kontrollkortet seier kva dyr du kan felle, og du må vere sikker på kva du skyt. Storbukken er det største dyret i flokken, med kraftig gevir med takkar, ragg i halsen og synleg penis. Simla er mindre og har spinklare gevir med mange forgreiningar. Kalven har to enkle gevirstenger, ofte med mørkare bast. Kløftbukken (liten bukk, halvtanna år) har inntil to takkar øvst på gevirstonga.
Bruk kikkerten lenge før du vel dyr, sjå på storleik i høve til dei andre og på kjønnsteikna — ikkje berre geviret. Er du i tvil, så vent.
Kjelde: villrein.no/jakt (Norsk villreinsenter), skrive om med eigne ord.
Ikkje skyt bukk i brunst
Storbukken går i brunst mot slutten av jakta. Då set han seg i brunstlukt, et lite og tærer på feittet, og kjøtet får ein sterk, ubehageleg smak som ikkje lèt seg fjerne — «brunstsmak». Kjøtet er i praksis øydelagt som mat. Ein storbukk i brunst er difor ikkje verd skotet, same kor stort geviret er.
Når brunsten kjem varierer med området og året. Folk seier gjerne «etter fyrste frostnatta», men det er tida på året som styrer, ikkje frosten: brunsten tek til i siste halvdel av september, og dei største bukkane byrjar fyrst — frå kring 20. september er det stor sjanse for at storbukken alt har smak. Vil du ha bukk, ta han tidleg i jakta. Teikn på brunst: bukken går rastlaus rundt flokken med hovudet lågt, jagar simler og andre bukkar, halsen er svullen, og han luktar sterkt.
Simle, kalv og ungbukk er fint kjøt heile jakta.
Kjelde: villrein.no/jakt (Norsk villreinsenter), skrive om med eigne ord.
Skotet
Skyt berre på sikre hald og på eitt dyr som står fritt frå dei andre. Kjenn avstanden — bruk avstandsmålar eller mål opp mot kjende punkt — og ha eit trygt kulefang bak dyret. Øv på skytebana før jakta, med same våpen og ammunisjon som du skal bruke. Og hugs: det fyrste du gjer etter at dyret ligg, er å skjere kontrollkortet (dato og dyretype) — før du går bort til dyret og byrjar slakte.
Dei fyrste turane
Gå saman med ein erfaren jeger dei fyrste turane om du kan. Snakk med jaktleiar eller grunneigar om valdet: kvar dyra plar trekkje, kvar ein får gå, og korleis fellinga skal meldast. Gjer deg kjend med området på kartet på førehand, og last ned kartet i appen for offline bruk.