Jegarhandboka

Jaktskikk og omsyn til andre

Kven såg flokken fyrst, kvar du står etter påskot, og korleis vi held jakta trygg og triveleg for alle.

Køkultur — den som kom fyrst

På reinsjakt er det ofte mange jegerar om dei same flokkane og dei same passa. Då gjeld ein enkel regel: den som kom fyrst, har fyrsteretten. Har nokon alt sett flokken og er i gang med å stille inn på han (sjå tipsa til nye jegerar), eller sit i eit pass og ventar på trekket, så øydelegg ikkje for dei. Hald deg unna, ikkje gå framfor dei inn i skotfeltet, og ikkje skrem dyra i eit forsøk på å kome fyrst.

Ta heller kontakt og avtal. Ofte kan de dele: éin skyt fyrst, den andre plasserer seg der flokken trekkjer etterpå. Det er plass til fleire, og ein flokk som blir skremd er tapt for alle. Du treng heller ikkje setje deg rett ved sida av ein annan jeger — gje kvarandre plass.

Er du så heldig at du får skyte: LIGG I RO etter skotet. Flokken flyttar seg gjerne litt og stoppar opp att, og då får andre jegerar sjansen sin. Vent ei stund før du reiser deg og går fram til dyret ditt.

Kjelde: Videoen «Tips til reinsjegeren» frå Norsk villreinsenter (YouTube), skrive om med eigne ord.

Trekkruter og pass

Reinen har gjerne faste trekkruter på fjellet — gjennom skar, over ryggar og langs vatn. Det er lurt å setje seg i NÆRLEIKEN av eit slikt trekk, men ikkje midt i det: sit du midt i trekket, stoppar du reinen for alle dei andre jegerane som sit og ventar lenger bak, og ingen får skotsjanse. Sit litt til sides, lat dyra kome, og hugs at eit pass ofte er «oppteke» av dei som kom fyrst. Observasjonane i Reinsmelding dei siste dagane gjev eit godt bilete av kvar dyra trekkjer no.

Kjelde: Videoen «Tips til reinsjegeren» frå Norsk villreinsenter (YouTube), skrive om med eigne ord.

Signalfargar og synlegheit

Bruk signalfarge — oransje caps, lue eller hattband. Då ser andre jegerar deg på lang avstand i kikkerten, og dei ser at du alt sit på flokken og er fyrst i køen. Fargar er eit spekter frå ultrafiolett via blått og grønt til raudt og infraraudt. Reinen ser frå ultrafiolett til grønt, og det som er raudt for oss, ser grønt eller grått ut for han — så oransje og raud signalfarge skil deg ikkje ut for reinen. Rørsle og silhuett ser han derimot godt. Signalfargen kostar deg altså lite i jakta — og han kan hindre både ei ulukke og ein øydelagd innstilling.

Kjelde: Videoen «Tips til reinsjegeren» frå Norsk villreinsenter (YouTube), skrive om med eigne ord.

Jaktradio

I fleire villreinområde er jaktradio forbode eller frårådd under jakta — sjekk kva som gjeld der du jaktar, og respekter det.

Ha likevel gjerne radioen med for din eigen tryggleik: i mange område er det slik du får tak i oppsynet, og han er god å ha ved ettersøk — og om noko skulle skje der du er utanfor mobildekning. Bruk han sparsamt og kort, og utan å røpe kvar dyra står.

Kjelde: Videoen «Tips til reinsjegeren» frå Norsk villreinsenter (YouTube), skrive om med eigne ord.

Oppsynet — kvifor, og kva dei sjekkar

Oppsynet er i fjellet for å sikre at jakta går føre seg forsvarleg, trygt og etter lova — men òg for å rettleie og dele kunnskap. Det finst fleire slag: fjelloppsyn, Statens naturoppsyn (SNO), Fjelltenesta, privatrettsleg oppsyn og politiet. Mange gruar seg litt for kontroll, men dei fleste melder etterpå at det var hyggeleg.

Ta gjerne kontakt sjølv. Oppsynet er lokalkjent, sit ofte høgt i terrenget med god oversikt, veit kvar dyra står og kvar reinen plar trekkje, og får tips frå andre oppsyn. Slike tips fører ikkje sjeldan til felling.

Kva sjekkar dei? Fyrst og fremst at du har gyldig kontrollkort, betalt jegeravgift, bestått skyteprøve og eit våpenkort som stemmer med våpenet du har med. Har du felt dyr, sjekkar dei at kortet er skore rett — både dato og dyretype — og at dyret du har, stemmer med det du har skore.

Kontakt oppsynet (skada eller sjukt dyr, ettersøk utan resultat, GPS-merkt dyr felt, spørsmål om jakta). Nummera under er Statens naturoppsyn sine jaktkontaktar per villreinområde, slik villrein.no listar dei. Ved naudsituasjon: 112/113.

Kjelde: villrein.no/jakt og videoen «Tips til reinsjegeren», begge frå Norsk villreinsenter, skrive om med eigne ord.

Avstandsbedømming

Det oppsynet ser at flest jegerar slit med — og som fører til skadeskyting — er å bedømme avstand. I høgfjellet er det lett å bomme grovt: klar luft og få kjende referansar får dyra til å sjå nærare ut enn dei er, og terrengtypen lurer auga. Avstandsbedømming er ei treningssak: bruk avstandsmålar, eller mål deg opp mot noko du kjenner storleiken på — ein stein, ei hytte, ein kant du finn på kartet — og øv på det heile turen, ikkje berre når dyra står der. Appen hjelper: ringknappen til venstre for ⌖ på kartet teiknar avstandsringar på 100–400 m rundt deg, så du ser i kartet kor langt det faktisk er til det du ser i terrenget.

Skyt ikkje på hald du ikkje har trena på — for dei fleste er 150–200 m ei fornuftig grense, og eit hald du er usikker på, er for langt. Angre aldri på eit skot du heldt att fordi du var usikker.

Kjelde: Videoen «Tips til reinsjegeren» frå Norsk villreinsenter (YouTube), skrive om med eigne ord.

Plasser deg der reinen trekkjer etter påskot

Når nokon skyt på ein flokk, trekkjer resten av dyra som regel unna i ein bestemt retning — ofte mot vinden, mot høgda eller langs den vante trekkvegen. Tenk på det på førehand: plasser deg der du trur dyra kjem til å trekkje, så får kanskje du òg ein sjanse. Men aldri slik at du står i skotlina til den som skyt, eller så nær at du forstyrrar sjølve skotet.

Kjelde: villrein.no/jakt (Norsk villreinsenter), skrive om med eigne ord.

Trygge skot

• Aldri skot mot horisonten eller mot dyr i silhuett — du veit ikkje kva som er bak.
• Alltid trygt kulefang: fjell eller bakke bak dyret. Vêret i fjellet skiftar fort og sikta blir dårleg — ha kontroll på bakgrunnen FØR du skyt.
• Ligg du og siktar på dyr som beveger seg, så løft blikket frå kikkertsiktet no og då og få oversikt: dyra flyttar seg, avstanden endrar seg, og det kan ha kome noko inn i bakgrunnen.
• Aldri skot inn i ein tett flokk. Vel eitt dyr som står fritt, og vent til det står rett.
• Ver sikker på at du skyt rett dyr i høve til kortet ditt (kalv, simle, bukk).
• Kjenn avstanden. Lange hald gjev skadeskyting — hald deg til det du meistrar på bana.
• Ver sikker på kvar andre jegerar er før du skyt.
• Skyt ikkje rein med GPS-sendar (halsband). Dei er del av viktig forsking. Blir eit merkt dyr likevel felt: ikkje skjer av halsbandet, ta det av under slaktinga, ta vare på sendaren og kontakt SNO, NINA eller Norsk villreinsenter.

Kjelde: villrein.no/jakt og videoen «Tips til reinsjegeren», begge frå Norsk villreinsenter, skrive om med eigne ord.

Ikkje døm situasjonar du ikkje er del av

Frå ein topp eit stykke unna ser eit skot ofte annleis ut enn det var: du ser ikkje avstanden, kulefanget eller kva jegeren såg i kikkerten. Ver varsam med å dømme andre sine skot og val — og med å dele det vidare. Er du bekymra for skadeskyting, så tilby heller hjelp til ettersøket.

Kjelde: Videoen «Tips til reinsjegeren» frå Norsk villreinsenter (YouTube), skrive om med eigne ord.

Sikker våpenhandtering

• Ber våpenet tomt (utan patron i kammeret) under forflytting, og lad fyrst når du er på plass og har dyra i sikte.
• Munningen alltid i trygg retning — aldri mot folk, òg når våpenet er «tomt».
• Ta ut sluttstykket når våpenet ligg i bilen, i hytta eller i teltet.
• Kontroller våpen og sikte etter fall og etter transport. Skyt inn rifla på bana med jaktammunisjonen før jakta.
• Legg aldri frå deg eit ladd våpen.
• Møter du andre jegerar på fjellet: tøm børsa, ta ut magasinet og trekk sluttstykket bakover — og gjer det synleg, framfor den du møter, så den andre ser det og blir minna på å gjere det same.

Kjelde: Videoen «Tips til reinsjegeren» frå Norsk villreinsenter (YouTube), skrive om med eigne ord.

Ettersøk

Du har plikt til å gjere det du kan for å finne og avlive eit dyr du har skada. Sjå på alle skot mot dyr som treff, vurder situasjonen nøye og ta det med ro. Merk staden du skaut frå og staden dyret stod, gå så fram og leit etter hår, blod og beinsplintar — dei fortel kvar du trefte. Følg etter dyret og flokken for å sjå om dyret er skadd, sjølv om du ikkje finn teikn på treff der dyret stod. Får du ikkje tak i dyret, ta kontakt med jaktleiar — mange vald har ettersøksekvipasje med hund. Ikkje byrj jakt på nye dyr før ettersøket er avslutta, og varsla oppsynet, jaktrettshavaren og kommunen om dyret ikkje blir funne.

Kjelde: villrein.no/jakt og videoen «Tips til reinsjegeren», begge frå Norsk villreinsenter, skrive om med eigne ord.

Skada eller sjuk rein

Ser du eit skada eller sjukt dyr, så meld straks frå til oppsynet med koordinatar og gjerne bilete — «Vis posisjonen min» i posisjonsmenyen (🧭) gjev deg koordinatane. Vurder avliving for å hindre liding, og handter dyret slik at kjøtet tek minst mogleg skade. Få løyve før du transporterer dyret ut av området. Eit skada dyr kan òg meldast som «Skada dyr» i Reinsmelding, så andre i nærleiken får varsel.

Kjelde: villrein.no/jakt og videoen «Tips til reinsjegeren», begge frå Norsk villreinsenter, skrive om med eigne ord.

Ikkje forstyrr dyra unødig

• Hald avstand til flokkar du ikkje jaktar på, og gå rundt dei i staden for gjennom.
• Bruk av drone i samband med jakt er ikkje lov.
• Hund skal vere i band i villreinområda under jakta, om ikkje anna er avtalt for ettersøk.
• Ikkje jag dyra mot andre jegerar eller inn i område der dei ikkje kjem seg vidare.

Kjelde: villrein.no/jakt (Norsk villreinsenter), skrive om med eigne ord.

Grunneigar, hytter og andre fjellfolk

Jakta skjer på privat og felles grunn. Ta omsyn til hytter, sti, stølar og beitedyr, og la det vere like fint etter deg. Ta med søppel og tomhylser heim. Turgåarar har òg rett til å vere på fjellet — smil og forklar heller enn å irritere deg.

Meld frå

Skjer kontrollkortet med ein gong dyret er felt (før du rører det), meld fellinga i «Sett og skutt» og send fellingsrapport slik villreinutvalet krev. Meld gjerne observasjonane dine i Reinsmelding òg — det hjelper andre jegerar, og det gjev forvaltninga betre tal.

Kjelde: villrein.no/jakt (Norsk villreinsenter), skrive om med eigne ord.